کارنامه مدیریت بحران شهرداری همدان از پایش رودخانه‌ها تا پاکسازی آوار؛ روایت عملیات بحران در همدان
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با تشریح اقدامات این مجموعه در حوزه پیشگیری از بلایا و امدادرسانی در جنگ رمضان، از پایش رودخانه‌ها و شناسایی نقاط آب‌گرفتگی تا نجات ۲۵ نفر، جمع‌آوری ۳۵۰ مترمکعب آوار و ساماندهی ظرفیت‌های مردمی برای افزایش آمادگی در برابر حوادث خبر داد.
به گزارش موج الوند، بیتا روحی، رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان، به مناسبت روز ملی مدیریت بحران و بلایای طبیعی، با اشاره به ضرورت شناسایی خطرات پیش از وقوع حادثه اظهار کرد: کاهش خسارات ناشی از بلایا به شناخت نقاط آسیب‌پذیر، برنامه‌ریزی برای شرایط اضطراری و هماهنگی میان واحدهای اجرایی و شهروندان وابسته است.
پایش رودخانه‌ها و شناسایی کانون‌های آب‌گرفتگی
روحی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه شهرداری در برابر خطر سیلاب گفت: پایش رودخانه‌ها و مسیل‌های شهری، بررسی وضعیت مسیرهای عبور آب و شناسایی نقاط مستعد آب‌گرفتگی از محورهای اصلی فعالیت مدیریت بحران است.
وی افزود: وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌های مهم شهر، از جمله دره مرادبیگ، دیوین، عباس‌آباد، خضر، حاج شمسعلی و اتحاد، با همکاری شرکت آب منطقه‌ای بررسی شده و گزارش‌های میدانی و تصویری از وضعیت این محدوده‌ها تهیه شده است.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان ادامه داد: نقشه رودخانه‌ها با توجه به تغییرات مسیرها، دیوارکشی‌ها، پوشش‌ها و نقاط بحرانی به‌روزرسانی شده است. بررسی رودخانه‌های سرپوشیده، دریچه‌های بازدید و بخش‌هایی که پوشش آن‌ها ممکن است خطرآفرین باشد نیز برای شناسایی مخاطرات و پیگیری اصلاح آن‌ها در دستور کار قرار دارد.
به گفته روحی، مطالعات تکمیلی طرح جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی، به‌ویژه در محدوده‌های علی‌آباد و دره مرادبیگ، پیگیری شده است. همچنین با همکاری بخش‌های فنی، خدمات شهری و مسئولان نواحی مناطق چهارگانه، نقاط دارای آب‌گرفتگی جزئی و عمده بررسی و نقشه آن‌ها برای اولویت‌بندی اقدامات اصلاحی به‌روزرسانی شده است.
وی با اشاره به اهمیت شناخت زیرساخت‌های شهری در شرایط اضطراری خاطرنشان کرد: نقشه‌برداری و تهیه گزارش از محل عبور تأسیسات شهری از رودخانه‌ها و مسیل‌های روباز و بخش‌هایی از رودخانه‌های سرپوشیده، در محدوده‌ای به طول حدود هفت کیلومتر انجام شده است. این اطلاعات در شناسایی موقعیت زیرساخت‌ها، بررسی خطرات احتمالی و برنامه‌ریزی برای شرایط بحرانی کاربرد دارد.
روحی اضافه کرد: بررسی مسیرهای جایگزین برای تردد اضطراری، با در نظر گرفتن خطر سیلاب و مراکز خطرزا، و مطالعه راهکارهای هدایت جریان آب در مسیرهای دارای ظرفیت محدود نیز دنبال می‌شود. در مطالعات رودخانه‌های همدان، راهکارهایی از جمله سیل‌برگردان‌های شرقی و غربی برای مدیریت جریان سیلاب مطرح شده است.
آمادگی محلات؛ از آموزش شهروندان تا سازماندهی ظرفیت‌های محلی
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان، مدیریت محله‌محور را یکی دیگر از محورهای کاهش خطر بلایا دانست و گفت: محلات به دلیل نزدیکی به شهروندان و شناخت ظرفیت‌ها و مسائل محلی، می‌توانند در افزایش آمادگی و سازماندهی اقدامات اولیه هنگام وقوع حادثه نقش مؤثری داشته باشند.
وی افزود: در همین راستا، کارگاه آموزشی «مدیریت محله‌محور و تیم‌بندی اضطراری محلات» برگزار شده و طرح دوام با هدف افزایش آمادگی شهروندان در محلات دنبال می‌شود.
به گفته روحی، محله حاجی کبابیان، شهرک فرهنگیان و شهرک مدنی از محدوده‌های مورد توجه در برنامه‌های جاری هستند. همچنین مدیریت بحران اماکن در قالب چهار تیم در حال اجراست.
وی با اشاره به برنامه‌های مرتبط با شناسایی ظرفیت‌های محلی ادامه داد: در گزارش‌های منتشرشده درباره مدیریت بحران شهری، شناسایی و سازماندهی ظرفیت‌های ۷۴ محله همدان نیز مطرح شده است. این برنامه بر شناسایی توان انسانی و محلی، شناخت نقاط آسیب‌پذیر و ایجاد زمینه هماهنگی میان مردم و دستگاه‌های امدادی تمرکز دارد.
روحی تأکید کرد: مدیریت محله‌محور به معنای جایگزین کردن مردم به جای نیروهای تخصصی امدادی نیست؛ بلکه هدف، افزایش آگاهی شهروندان درباره خطرات، مسیرهای اطلاع‌رسانی و اقدامات ایمن اولیه است تا هنگام وقوع حادثه، آمادگی بیشتری برای مواجهه با شرایط اضطراری داشته باشند.
وی با اشاره به نقش آموزش‌های تخصصی و تمرین‌های عملی در افزایش آمادگی نیروها و شهروندان اظهار کرد: دوره‌های مرتبط با آواربرداری در شرایط جنگی و سخت، مدیریت نیروهای داوطلب، ایمنی شهروندی، هدایت و رهبری در بحران و اصول برنامه‌ریزی در سوانح از جمله برنامه‌های آموزشی اجراشده است.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان افزود: مانور خوداتکایی محلات، مانور آواربرداری در شرایط جنگی و ترکیبی و مانور ملی زلزله شهر همدان نیز در شمار تمرین‌های برگزارشده قرار دارند. اجرای طرح پایش شهری در مدارس و طرح دوام در محلات از دیگر فعالیت‌های این حوزه است.
روحی درباره توسعه زیرساخت‌های فناوری و اطلاع‌رسانی گفت: سامانه اطلاع‌رسانی آنلاین و پورتال هشدار سریع مدیریت بحران توسعه یافته و سامانه پایش تصویری زنده نیز برای رصد مناطق بحرانی و کمک به تصمیم‌گیری در مرکز فرماندهی مدیریت بحران اجرا شده است.
وی تکمیل نقشه‌های ریسک محلات، استفاده از اطلاعات مکانی برای شناسایی مسیر تأسیسات شهری و مطالعه مسیرهای اضطراری را از اقداماتی دانست که می‌توانند در اولویت‌بندی برنامه‌ها و تصمیم‌گیری هنگام وقوع حوادث نقش داشته باشند.
جنگ رمضان؛ آزمون عملیاتی مدیریت بحران همدان
روحی با اشاره به تجربه جنگ رمضان، آن را یکی از آزمون‌های عملیاتی شهرداری همدان در حوزه مدیریت بحران توصیف کرد و گفت: پس از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و آسیب دیدن تعدادی از منازل مسکونی در نخستین حمله به همدان، نیروهای آتش‌نشانی و خدمات ایمنی برای امداد و نجات وارد عمل شدند و نیروهای خدمات شهری و مدیریت پسماند نیز پاکسازی محل حادثه، جمع‌آوری آوار و بازگشایی معابر را بر عهده گرفتند.
وی افزود: برای حضور میدانی مسئولان و رسیدگی مستقیم به مسائل شهروندان آسیب‌دیده، یک دستگاه اتوبوس شهرداری در محل حادثه مستقر شد. ثبت خسارات، پیگیری وضعیت منازل آسیب‌دیده و ارزیابی اولیه ایمنی ساختمان‌ها نیز با همکاری متخصصان بسیج مهندسین انجام گرفت. شهرداری همچنین پیگیری اقداماتی مانند نصب شیشه‌های شکسته منازل آسیب‌دیده را در دستور کار قرار داد.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با اشاره به نتایج عملیات امدادی اظهار کرد: در جریان این عملیات‌ها ۲۵ نفر نجات یافتند. همچنین در گزارش عملکرد واحد آتش‌نشانی و خدمات ایمنی، ۱۳ مورد اعزام عملیاتی، پنج عملیات موفق نجات، ۱۳ عملیات موفق اطفای حریق و ۲۱ مأموریت ایمنی ثبت شده است.
وی ادامه داد: در بخش خدمات شهری و مدیریت پسماند نیز حدود ۳۵۰ مترمکعب آوار و نخاله جمع‌آوری شد. بازگشایی و پاکسازی معابر برای تسهیل دسترسی نیروهای امدادی در اولویت قرار داشت؛ زیرا باز بودن مسیرهای تردد، امکان حضور سریع آتش‌نشانی و دیگر نیروهای امدادی را فراهم می‌کند.
روحی با اشاره به تجربه حاصل از نخستین حمله گفت: گزارش عملکرد شهرداری نشان می‌دهد این حادثه برخی ناهماهنگی‌ها و ضعف‌های اجرایی را آشکار کرد، اما تجربه به‌دست‌آمده در حوادث بعدی، از جمله حملات ۱۶ و ۲۴ اسفند و ۱۸ فروردین ۱۴۰۵، به بهبود هماهنگی و انسجام عملیات کمک کرد.
وی تأکید کرد: در شرایط جنگی، پاسخ‌گویی به بحران تنها بر عهده یک واحد نیست و آتش‌نشانی، خدمات شهری، مدیریت پسماند، مدیریت بحران، حمل‌ونقل و بخش‌های اطلاع‌رسانی و فرهنگی باید در قالب مجموعه‌ای هماهنگ فعالیت کنند.
تاب‌آوری شهری از خانه و محله آغاز می‌شود
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با اشاره به تأکید رویکردهای جهانی بر نقش خانواده‌ها و جوامع محلی در کاهش خطر بلایا گفت: دفتر سازمان ملل متحد برای کاهش خطر بلایا، شعار «تاب‌آوری از خانه آغاز می‌شود» را برای روز جهانی کاهش خطر بلایا در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ انتخاب کرده است؛ شعاری که بر آمادگی خانواده‌ها، شناخت خطرات و دسترسی به اطلاعات کاربردی هنگام وقوع حادثه تأکید دارد.
وی افزود: رویکرد مدیریت محله‌محور در همدان نیز بر ارتباط میان آمادگی خانواده‌ها، ظرفیت محلات و توان پاسخ‌گویی شهر استوار است. پایش رودخانه‌ها و نقاط آب‌گرفتگی، برنامه‌ریزی برای هدایت آب‌های سطحی، آموزش شهروندان، سازماندهی محلات و تجربه عملیات امدادی جنگ رمضان، بخش‌هایی از این رویکرد را تشکیل می‌دهند.
روحی در جمع‌بندی اقدامات مدیریت بحران شهرداری همدان خاطرنشان کرد: کاهش خسارات مستلزم پیوند میان برنامه‌ریزی پیشگیرانه، آمادگی عملیاتی و مشارکت مردم است. مدیریت بحران نباید به واکنش پس از وقوع حادثه محدود شود؛ بلکه باید با شناسایی خطرات، افزایش آمادگی شهروندان، بهبود هماهنگی دستگاه‌ها و حفظ خدمات حیاتی، زمینه کاهش آسیب‌ها و بازگشت سریع‌تر شهر به شرایط عادی را فراهم کند.
